1. bilmece, bir şeyin adını anmadan niteliklerini üstü kapalı söyleyerek o şeyin ne olduğunu bulmayı dinleyene veya okuyana bırakan oyun, muamma. bilmecelerde sorular; betimsel bir düzey içinde abartılarak, kavram tersine çevrilerek ve değiştirilerek oluşturulur. ifade bir "soru cümlesi" olmak zorunda değildir. bilmeceler birkaç kelimeden oluşan bir tümce halinde olabildiği gibi beyitler veya kıtalar halinde de olabilir.
    bilmeceler, sözcüklere doğaüstü, büyülü güçler yükleyen ilkel inançlardan doğmuş olabilir. peri masallarının çoğunda büyülerin bozulabilmesi için zor bir bilmecenin çözümü­nü bulmak gerekir. yunan efsanelerinden birinde odipus, sfenks denen kanatlı canava­rın, "kendisi tek bir varlıkken, önce dört, sonra iki, sonra da üç ayaklı olan nedir?" sorusunu yanıtlamak zorunda kalır. odipus doğru yanıtı bilir ve sfenks'in büyüsünü bozar.
    delfi kahinleri de, kehanetlerini bazen bilmece biçimine sokar ve sözcükleri öyle akıllıca kullanırlardı ki, olaylar nasıl gelişirse gelişsin öngörüleri gerçekleşmiş sanılırdı.
    eğretileme (istiare) yani bir şeyi renkli benzetmelerden yararlanarak açıklama, bil­mecelerde çok kullanılır. hatta bazı bilmeceler yalnızca karmaşık eğretilemelerden oluşmuş gibidir.
    örnek bilmeceler
    1. buzlu çay
    iki kadın bir kafeye gider. ikiside buzlu çay sipariş eder. birinci kadın buzlu çayı çok hızlı içer. öyle ki ikinci kadının bir bardak içtiği sürede beş bardak içer. ikinci kadın ölür ama birinci kadın hayatta kalır. buzlu çayların hepsi zehirlidir.

    birinci kadın nasıl hayatta kaldı?
    2. yemek saati
    bir kadın önce kocasını yakalar ve beş dakika boyunca suyun altında tutar. üzerinden biraz zaman geçince beraber mutlu bir yemeğe çıkarlar.

    bu nasıl olur?
    3. kaset çalar
    bir adam ölü bulunur ve bir elinde silah diğerinde bir kaset çalar vardır. polis olay yerine gelir gelmez kaset çaların oynat düğmesine basar. ardından kaset çalardan ölü adamın sesi duyulur. şöyle der "yaşamak için bir sebebim yok. devam edemiyorum." ve bir silah sesi. kasedi dinledikten sonra polis olayın bir intihar değil cinayet olduğunda karar kılar.

    bu nasıl olabilir?
    4. sayılar
    bir dedektif uluslar arası bir petrol kaçakçılık ağını çökertmesinden bir kaç gün önce kaybolur. son görüldüğü yere giden polisler bir not bulurlar. notta "710 57735 34 5508 51 7718" yazmaktadır ve şüphelilerin adı bill, john ve todd' dur.

    dedektifin kodunu kırıp suçluyu bulabilir misin?

    5. zengin adam
    bir adam bir pazar sabahı öldürülmüş olarak bulunur. karısı polisi arar ve polis kadına ve evdeki çalışanlara cinayet anında nerde olduklarını sorar.
    kadın uyuduğunu söyler.
    uşak gardırobu temizlemektedir.
    bahçıvan sebze toplamaktadır.
    hizmetçi postaları getirdiğini söyler.
    aşçı kahvaltı hazırlamaktadır.
    polis anında katili yakalar.

    peki katil kimdi ve polis nasıl anladı?

    6. bol elbise
    suç freemont sokağında işlenmiştir. baş şüphelinin adı ise sean baker. görgü tanıklarına göre bir adam tek başına yolda yürümektedir ve aniden karnından vurulur. katil kahverengi saçlı, mavi gözlü ve bol bir takım giymektedir. aynı sean baker gibi.sean ise kendi hikayesini en başından anlatır. "parkta başıboş dolanıyordum ve bu adamı gördüm. tek başına yolda yürüyordu. aniden arkasından bir adam yaklaştı ve onu vurdu. bende koşabildiğim kadar hızlı bir şekilde eve kaçtım." polis sean den katili tarif etmesini ister. "kızıl bir saçı ve bıyığı vardı. birde bol bir takım giyiyordu." "bence bu adam yalan söylüyor." der polis.

    peki polis bunu nasıl bildi?

    7. odalar
    bir katil ölüm cezasına çarptırılmıştır. ve üç odadan birini seçmesi gerekmektedir.
    ilk odada azgın alevler vardır.
    ikinci odada bir sukikastçi dolu bir silahla beklemektedir.
    üçüncü odada ise bir yıldır hiçbir şey yememiş bir aslan vardır.

    en güvenli oda hangisidir?

    8. arabalar, bıçaklar ve eşler
    bir adam eşini arabalarının içinde bir bıçakla öldürür. ve etrafta görgü tanığı yoktur. adam eşini üzerinde parmak izi bırakmadan arabadan dışarı atar. sonra bıçağı bir tepenin üzerindeki bir geçitten atar. ki bıçak hiçbir zaman bulunamayacaktır. daha sonra adam evine döner. bir saat sonra polis adamı arar. eşinin öldürüldüğünü ve hemen olay mahaline gelmesi gerektiğini söyler. olay yerine giden adam tutuklanır.

    peki polisler adamın yaptığını nasıl anladılar?

    9. yazı tura
    içerisinde birçok hikaye kitabının bulunduğu bir binanın zemininde bir ceset bulunur. cesedin şekline bakıldığında üst katlardan birinden atlayarak intihar etmiş gibi görünmektedir. cinayet masasından bir dedektif çağrılır. dedektif dosyaya bakar ve ilk kattaki odaya girip cesedin bulunduğu yöne döner. camı açar ve yere bir para atar. daha sonra ikinci kattaki odaya çıkar ve aynısını yapar. bu işlemi en üst kata kadar tekrar ettirir. aşağı indiği zaman ise polislere bunu bir intihar değil cinayet olduğunu söyler.

    peki nasıl oldu da dedektif cinayet sonucuna ulaştı?

    10. cenaze
    bir kız annesinin cenazesinde bir adamla tanışır. adam ilgisini çekmiştir ve onu tanımak istemektedir. eve döndüğünde fark eder ki adamın ne adını biliyordur ne de numarasını almıştır. geri döner ve adamı arar ancak adam çoktan gitmiştir. bir hafta sonra kız adama ulaşmak için adamın abisini öldürür.

    peki ama neden?

    11. kulübe yaşantısı
    sağlıklı bir adam tek başına bir kulübede yaşamaktadır. kısmen engellenmiş olmakla birlikte kulübede herşeyi vardır. bir salı günü postacı bir mektup getirir ve kapının aralık olduğunu fark eder. kapıyı açıp içeri baktığında adamın kurumuş bir kan gölünün ortasında yattığını görür. polisler gelir gelmez olay yerini incelerler. veranda da iki şişe ılık süt, pazartesi gününün gazetesi, bir katalog, el ilanları ve açılmamış mektup vardır. polis şüpheliyi hemen yakalar.

    peki şüpheli kimdi ve polis nasıl anladı?
    cevaplar için buraya ve alt tarafına