1. fransızca; le congrès d'erzeroum.


    o zamanın fransız bakış açısıyla, kongreden bir bölüm;

    ''helenler'in izmir'i işgâlinden sonra(15 mayıs 1919), mustafa kemal, bu hâdisenin müslüman küçük asya halkı arasında uyandırmış olduğu histen de faydalanarak, doğu vilâyetlerinden kanaat önderleri ve dinî liderleri, anavatanı savunmaya çağırdı. çabalarının ilk neticesi, erzurum'da bir toplanma kararı alınmasıyla cereyân etti. toplanmaya başkanlık eden grup ''küçük asya'nın doğu vilayetleri müdafaa heyeti'' lâkabını aldı; bu heyete, sonraki oturumlarda oylama ve başkanlık etme yetkisi verildi. (bknz. bölüm 2, s. 69 ve devamı):


    esirgeyen ve bağışlayan allah'ın adıyla!

    erzurum'daki ilk toplanmada doğu küçük asya tarafından oy birliğiyle kabul edilen önergeler, 10/23 temmuz 1919;

    politik maddeler:

    birinci bent. - doğu küçük asya vilâyetleri, trabzon vilâyeti, ve canik sancağı, birlikte, ayrılmaz bir bütün ve tüm osmanlı imparatorluğu toprağının da ayrılmaz bir parçasıdır.
    canik sancağı'yla beraber trabzon vilâyeti ve doğu küçük asya vilâyetleri de denilen; erzurum vilâyetleri, sivas, diyarbakır, harput, van, bitlis ve bu vilâyetlerdeki tüm bağımsız sancakları içeren topraklar, hiçbir şekilde, hangi şartlar altında olursa olsun ve herhangi bir nedenden dolayı birbirlerinden ayrılamaz. bundan dolayı, birbirleriyle dayanışma hâlinde olan bir topluluk teşkil etmek durumundadırlar. müsait veyahut nâmüsait durumlarda ve önlerinde onları bekleyen ortak kadere de bağlı olarak, aynı ereklere yönelme eğiliminde olacaklardır. bu bölgede yaşayan müslüman unsurlar, ta öteden beridir, bulunmuş oldukları mevcut şartlar altında, birbirlerine doğuştan gelen alâka ve fedakârlık bağlarıyla bağlıdırlar; yaratılıştan gelen etnik özgeçmişlerine, birbirlerinin sosyâl mevkîlerine saygı duyar; kendilerini aynı ana-babalardan kardeş sayarlar.

    ...'' *


    * la question turque, maurice pernot (1923) paris:bernard grasset