1. modern felsefeyi sarmış ve takip eden postmodern felseye de sıçramış büyük yanlışlardan. belki de en büyüğü.

    bu kurban etmenin modern felsefedeki dinamizmine indiğimizde kant'gil tanrı'yı öldürememe garip hastalığına yakalanmışlık görülüyor. tanrı'yı öldürmeden kayda değer felsefe yapılamaz. daha doğrusu tanrı'yı öldürmeden kayda değer hiçbir şey yapılamaz.

    bu tanrı'yı öldürememenin de dinamiğine indiğimizde görülen şey tanrı'nın her daim bir kreatör'le birbirileştirilmesi oluyor. tanrı ve kreatör ayrımı önemlidir. tanrı, kreatörün en sayrıca yolla indirgenmiş halidir. bu redüksiyon, insansal hakikâte inancın yitimiyle yapılan kolaycılıktır.
    insansal hakikâte vurulan ilk darbe, ilk primat hastalıklarından olan rasyonel tutumdur.
    ' ne güzel ağaçlar', 'ne hiddetli yıldırımlar', 'ne yüce dağlar', 'ne muazzam düzen' v.s. primitif hayretlerinin rasyonalize etme neticesine varacak septiklikle katışıklaşıp tanrı'yla veya tanrı'larla bütünleşikleştirilmesi. ve daha sonra tek tanrılı dinlerin tanrıları daha fazla rasyonalize edip 'tanrı'yı yaratması.
    bilinen bu süreçte her daim dönemsel getiriler tanrı'yı reforme etmiştir.
    evrensel işleyişe dair görüşler değiştikçe bu değişime ayak uyduran, hükmeden bir tanrı yaratılıyor. tanrının en zavallı, en biçâre olduğu dönemlerde, önceki tanrıların köhneleşmiş olduğu ve nihayetinde son tanrı'nın da köhneleşmiş olduğu modern durumda bir tanrı yaratmak ise artık aşılması gereken bir klişedir. bu gereksiz klişeyi sürdürmek nietzsche tanrı'yı öldürdüğünde bitmiş olmalıydı. zirâ bunun sonu, rasyonalize eden hasta zihin hasebiyle gelmeyecek. tanrı rasyonalize etmesinin ironik şekilde daha fazla metafizike edişe yol açması bu sürecin başat devindiricisi ve gülünç yanı.
    nietzsche işte sırf bu yüzden felsefesine 'tanrı' olarak dionysos'u metaforikleştirmiştir.
    zirâ dionysos'ta olan şey, insansal bir esrikliğin bahsolunan ironiyi ketlemesidir. esriklik, rasyonalize ettirmeyip bedene, sahih kendliğe yönelimi sağladığından. seçilmesi gereken kötünün iyisi tanrı dionysos'tu. lâkin onu güya 'aştı' insanlar. ve neredeyse 3000 yıldır yanlış tanrı'yı seçmiş gerzeklerin artıklarını temizlemekle debelendi felsefe.

    sonunda öldürdük derken, hermeneutiğin nihayetini imlemişken ve yine bedene dönüşü salık vermişken hacıyatmaz gibi yeniden 'diriltiliyor' tanrı'nın töz'ü kreatör başka bir 'tanrı'lığında.
    dionysos gibi şaraba, sekse, esrik ayinlere yönlendirmeyen bir kreatör insanın konusu olmamalı. kreatörü konu edinmemeli. rasyonalize eden zihin hastalığının em'leri kendisinin küllerinden doğup gün yüzüne bu denli çıkmışken bu virütiklik pasif halde durmalı.