1. iki gündür sol taraftan eksik olmayan paradoksları görünce aklıma düşen, kohlberg'in ahlaki gelişim evrelerini saptamak için kullandığı çok bilinen bir ikilem.

    kahramanımız heinz'in karısı kanser hastasıdır. az rastlanan bir kanser türü olduğu için doktorlar hiçbir şey yapamazlar. ancak şehirde bir eczacının radium birleşiminden bir ilaç yaptığını ve bu ilacın neredeyse ölmekte olan karısına iyi gelebileceğini söylerler.
    ancak ilacın bir dozu eczacıya 200 dolara mal olduğu için eczacı ilacı 2000 dolara satmaktadır.

    heinz ordan burdan borç alarak ancak 1000 dolar toplayarak eczacıya mümkünse ilacı daha ucuza satmasını ya da kalan parayı daha sonra ödemeyi teklif eder. ancak eczacı bunu asla kabul etmeyeceğini söyleyerek paranın tamamını ister.

    heinz başvurabileceği bütün resmi kurumlara başvurmuş, elinden gelen her şeyi yapmıştır. ancak karısının az bir zamanı kaldığı için ve kalan 1000 lirayı tamamlayamayacağı için ilacı çalmaya karar verir.

    gece yarısı eczaneye giren heinz ilacı çalar ve hastaneye götürür. ancak heinz'i tanıyan brown heinz'i görür ve onu ihbar edip etmemek konusunda bir ikileme düşer.
    doğru olan hangisidir ? ihbar etmek mi yoksa görmezden gelmek mi ?

    (bkz: kohlberg'in ahlaki gelişim kuramı)
  2. eczacı ve hasta kadın arasındaki ilişkiyi kendimce basite indirgediğimde, eczacı yaralanmış birini görüp 112'yi aramaya tenezzül etmeyen birine benziyor. kadının eși de adamın elinden telefonu alıp 112'yi arıyor.
  3. (bkz: kohlberg'in ahlaki gelişim kuramı) nın temele aldığı ikilemdir. ikileme verilen cevaplar nedenlerine göre 3 düzey ve bunların içindeki 6 evreye ayrılır.
    bulabildiğim en kapsamlı ayrım şurada, kopyalıyorum.

    "1. düzey (1. devre) cevapları: (güdülemeler ve gereksinme sonuçları göz önüne alınmaksızın, davranış fiziksel zararla ölçülüyor.)

    -evet : ilacı çalmalı. ilacı almak aslında kötü bir şey değil. ilaç için baştan para vermeyi de denedi zaten aslında çaldığı ilaç 2.000 dolar değil, 200 dolarlık.

    -hayır : ilacı çalmamalı. büyük bir suç. izin almadı, zorla eczaneye girdi. çok pahalı bir ilacı çalıp eczaneye de kapıyı vs. kırıp girerek çok zarara yol açtı.

    2. düzey (3. devre) cevapları: (davranış güdüye ve davranışı yapan kişiye göre değerlendiriliyor. bir davranış eğer "iyi", özgecil (diğerkam) bir güdüye dayanıyor yada böyle bir kişi tarafından yapılıyorsa, iyidir, bunun tersi ise kötüdür.)

    -evet : ilacı çalmalı. iyi bir kocanın yapması doğal olan bir şeyi yaptı. karısını sevdiği için yaptığı bir şeyden dolayı onu suçlayamazsınız. eğer karısını kurtaracak kadar sevmeseydi o zaman suçlanırdı.

    -hayır : çalmamalı. karısı ölürse, heinz suçlanamaz. yasal yollarla yapabileceği her şeyi karısını sevmediği yada kalpsiz olduğu için yapmamış değil. bencil ve kalpsiz olan eczacıdır.

    3. düzey (6. devre) cevapları: ( iyi niyet, bir davranışı doğru yada yanlış yapmaz. ancak bir davranış, kişisel olarak seçilmiş ilkelere dayanıyorsa yanlış olamaz. kurallara uymamak aslında doğru bir davranış olabilir, fakat bu sadece kuraldan sapma ile bir ahlâk ilkesine kesinlikle ters düşme arasındaki bir tercih durumunda söz konusudur. ahlâk ilkelerinin de yasal kurallar kadar hatta daha fazla önemi olduğuna inanılır.)

    -evet : bu durum heinz’i çalmakla karısını ölüme terk etmek arasında bir tercihe zorlamaktadır. bir tercih yapılması zorunlu olduğu zaman çalmak ahlâken doğrudur. insan hayatını koruma ve ona saygı gösterme ilkesine dayanarak hareket etmesi gerekir.

    -hayır : heinz, karısı kadar ilaca ihtiyaç duyan başka insanlar da olup olmadığı konusunda bir karar durumundadır. heinz karısına karşı duyduğu kendi hislerine göre değil, söz konusu olabilecek bütün insanların hayatının değerini göz önüne alarak hareket etmelidir."

    evreler yaşlara göre ayrılmış olsa da çoğu insanların "kanun ve düzen" evresinde takılmış olduğu söylenir ki bunu prosedüre uymuyorsa yapmam diyen memurlarda sıkça görebilirsiniz. kopyaladığım yerde bu evre yok, bende de şu an o kitap yok, idare edeceğiz artık. (*:swh)
    çokça eleştirilen bir kuram ki eleştirmekte çok da haklılar, şuraya vereceğiniz yanıt sizin bu evrede olduğunuzu, hayatınıza bunu yansıttığınızı göstermez değil mi?