1. körfez krizi ile gündeme gelen kimyasal silahlar için uzun yıllardan bu yana binlerce madde geliştirildiği, ancak bunlardan yalnızca yedi tanesinin büyük ölçüde depolandığı belirlendi.

    kimyasal silahlara ilişkin olarak yapılan araştırmalarda, geniş ölçüde depolanabilen 7 kimyasal silahın etkisi ve özellikleri şöyle:

    sinir gazları: bu gazların en öldürücü gazlar olduğu belirtiliyor. sinir sistemini tahrip eden bu gazların, diyafram kısmını felç ettiği, solunumu durdurduğu kaydediliyor. bu gazların miligramının bir yetişkini öldürebileceğini kaydeden uzmanlar, bu miktarın, bir çorba kaşığı dolusu sıvının 15 binde birine eşit olduğunu vurguluyorlar. abd ordusunda kod adlarıyla başlıca 4 sinir gazı bulunuyor. bunlar:

    gb veya sarin: bileşimi izopropil metil fosfano fluoritad olduğu belirtilen bu gaz çevrede uzun süre kalmıyor ve solunum yoluyla vücuda giriyor.

    gd ve ssoman: bileşimi trimetril profil metil fosfano fluoritad olan bu gazın ise çevrede bir süre kalabildiği ve solunum yoluyla alınabildiği gibi deriden de vücuda girebildiği belirtiliyor.

    vş: o-etil diisopropil amino etil metal fosfano tiotal. bileşimindeki bu gazın da deriden vücuda girdiği, toprağa ve eşyalara bulaşarak insanların bu yollarla da zehirlendiği ifade ediliyor.

    ga veya tabun: bileşimi o-etil dimetil fosforamido siyanidat olan bu gazın, son iran-ırak savaşında ırak tarafından kullanıldığı sanılıyor.

    yakıcı gazlar: birinci dünya savaşında geliştirildiği bu gazlardan en önemlisinin hardal gazı olduğu belirtiliyor. sülfür bileşiminde uçucu bir sıvı olduğu kaydedilen hardal gazının deri veya gözlere değmesi ya da solunması halinde şiddetli yanıklara neden olduğu kaydediliyor. ırak'ın iran'a karşı hardal gazı kullandığı kanıtlanmıştı.

    tahriş edici gazlar: bu gazların daha çok göz yaşartıcı olanlarının yaygın biçimde kullanıldığı, yoğun biçimde alındığında ölüme yolaçtığı ifade ediliyor.
    bütün bunlara ek olarak, abd'nin 1987 yılı aralık ayında ikili sinir gazı (binary nerve gas) ürettiği belirtildi.
    bugüne kadar kimyasal silahların kullanıldığı savaşlar ise şöyle:

    birinci dünya savaşı: en çok kimyasal silahın kullanıldığı savaş olarak tarihe geçti. savaş süresince 113 bin ton kimyasal silah kullanıldı ve 90 bin ölü ile bir milyon yaralıya neden oldu.

    italya'nın habeşistan'da zehirli gaz kullanması (1935-1936): italya habeşistan'ı işgal ederken hardal gazı ve gözyaşı bombaları kullandı. 15 bin kişi öldü.

    japonların çin'de zehirli gaz kullanması (1937-1945): 1939 yılında japonya da çin'de kimyasal silahlarını denedi. çin bunu 900 kez protesto etti. japonya, sivillerin gizlendiği oyuk ve mağaralardan çıkması için hardal gazı fosgen, leçisite gibi zehirli gazlar kullandı.

    almanya'nın toplama kamplarında zehirli gaz kullanması (1940-1945): almanya auschwitz bergen-belsne, buchençald, dachau, grass-rosen, lublin, neuengamm, ravensbruck, sacsenhaausen ve treblinka gaz odalarında milyonlarca kişiyi, hidrojen siyanür ve karbon monoksit gazlarıyla öldürdü.

    abd'nin güneydoğu asya'da zehirli gaz kullanması (1961-1972): ikinci çin hindi savaşında abd vietnam'da 18 milyon galon, laos'da yarım milyon galon ve kamboçya'da da daha az miktarda yaprak dökücü ve ürün tahrip edici zehirli gaz kullandı.

    mısır'ın yemen'de zehirli gaz kullanması (1963-1967): mısır, yemen iç savaşına karışarak, gözyaşı, fosgen ve hardal gazı bombalarıyla 1400 kişinin ölümüne neden oldu.

    ırak-iran savaşında ırak'ın zehirli gaz kullanması (1983-1988): ırak, iran'a ve özellikle sivil halkına karşı hardal gazı ve büyük bir olasılıkla da sinir gazı kullandı.

    ırak'ın bölgedeki kürtlere zehirli gaz kullanması (1987): ırak kendi topraklarında kürt vatandaşlarına karşı zehirli gaz kullandı. halepçe kentinde binlerce sivil öldü.

    kaynak: milliyet temel bilgiler ansiklopedisi 1991. syf 339.