1. nicola sacco ve bartolomeo vanzetti hukuksuz yargılamada amerikan tarihine geçmiş iki anarşisttir. ekim devrimi sonrası amerika'da başlayan komünist avı sonucu önce anarşist propaganda yaptıkları gerekçesiyle tutuklanmışlar, daha sonra işlemedikleri iki cinayetle yargılanmışlardır. yargılama sürecinde cinayetleri gerçekleştiren asıl çete üyelerinin itirafları dahi işe yaramamıştır. çünkü sacco ile vanzetti göçmendirler ve anarşistlerdir. amerikan rüyası onlar için bitmiştir. 7 yıl süren yargılama ve idam sürecini durdurmak için anatole france, john galsworthy, h.g. wells, george bernard shaw, romain rolland, katherine ann porter, sinclair lewis, marie curie, albert einstein, fritz kreisler, isadora duncan, ramsey macdonald gibi birçok etkin isim protesto mektupları yazmış, düzenlenen imza kampanyalarında yer almışlardır. amerika'nın dreyfus olayı olarak tarihe geçen idam avrupa ve amerika'da onlarca kentte büyük protestolara sebep olmuş, paris ve boston'da çatışmalar yaşanmıştır. yıllar boyunca edebiyat, sinema, tiyatro, televizyon gibi alanlarda birçok projede ikili onurlandırılmış, 1977'de yapılan inceleme sonucu suçsuz olduklarına karar verilmiş, itibarları iade edilmiştir. 1971 yapımı joan baez'in artık marş haline gelen müzikleriyle güzelleşen 'sacco e vanzetti' filmi fikir edinmek adına izlenebilir. ülkemizde ümit denizer'in yazdığı rutkay aziz ve taner barlas'ın oynadığı 'adalet sizsiniz' oyununda galileo ve sokrates ile birlikte sacco ve vanzetti'nin de başına gelenler caddebostan kültür merkezi'nde anlatılmaya devam ediyor.

    nazım hikmet ikiliyi şu dizelerle onurlandırmıştır;

    cani değildiler, kurban gittiler bir cinayete
    kurban gittiler dolarların emrindeki adalete!
    hayatlarında olmadılarsa da kitlelerin rehberi,
    ölümleriyle şaha kaldırdı kitleleri
    bu iki ihtilal neferi!