1. zaman an'ı tazammun etmez, an, zamanı tazammun eder. zamanın insanla bir ilişiği yoktur çünkü, sadece an'ın var.

    yani halihazırda insan yaşadığı her an'ı şimdiki zaman olarak yaşamayı aşandır aslında, zamanla ilişiksizliğinden dolayı.

    lâkin bundan da öte bahsettiğimiz aşılması gereken bir 'şimdiki zaman' yaratmıştır yeniden. bu şimdiki zaman, şimdiki zamanın ortaklaşalığının yanılsamasıdır. yani şu anda saatlere baktığımızda hepimiz aynı sayıları görüyoruz ve aynı zaman'da olduğumuzu zannediyoruz. halbuki bir saat, ancak başka bir saati doğrular.
    saatin de zaman'la bir ilişiği yoktur. bizim üretimiz olduğundan mütevellit.

    işte bu üretimize benzer bir de yanılsama üretimiz vardır. bu yanılsama ilkiltürselliğinden bu yana kendi içerisinde yanılsamalar üretip durur.
    bu yanılsamanın başat devindiricisi özne'liktir, özne oluştur. bir insan özne olduktan sonra artık kendi'si olamaz. ve bu kendi olamayışının optiğiyle kendi olamayışlarını sürgitleştirir.
    'akıllıca' bir 'akılsızlık'.

    peki bu yanılsamanın aşımı nasıl gerçekleşebilir? özne'yi öldürerek. öldürmeyi ve ölüm'ü öldürerek.

    '' varlık; biz yaşamaktan daha başka bir tasavvura sahip değiliz onun üzerine! o nasıl ölü bir şey olabilir? '' nietzsche

    özne ölebilir, kendi ölmez. özne, inanır. kendi, inanmaz. inanırsa özne olur. özne bir yol boyunca gider, benlik olduğu yerde hortum misali döner. özne, akıllıdır. benlik, 'deli'.

    öyleyse yaşanılan anı şimdiki zaman olarak yaşamayı ancak deli'lik aşabilir.

    '' nietzsche'nin deliliği: ölmek sanki onu tehlikeli bir yolla ebedileştirmiştir, ebediliğin ikilikleriyle de olsa, ölme eyleminin ebediliğiyle de olsa onu ebedileştirmiş; sonra da eşiği aşıp onu dışarıya bırakmış, dışarıdan tekrar eşiğe sürüklemiş, şaşkınlığın sessizliğinin onu indirgediği yere kadar götürmüştür. delilik o zaman şu anlama gelir: kimse eşiği aşamaz, delilik dışında kimse aşamaz, delilik o zaman, sadece eşik olan dışarısıdır. '' maurice blanchot

    hülasası insan, indirgenişinde deli olmamalıdır, delilik olmalıdır. gerçek 'deli' ancak böyle olunur. ancak böyle biricikleşilir.