neyzen tevfik

Kimdir?

24 mart 1879'da bodrum'da doğdu. babasının görevli bulunduğu urla kasabasında amatör bir neyzenden nota ve usul bilgileri öğrenerek başladığı ney çalışmalarını kendi kendine ilerletti. izmir idadisi'ne girdiyse de bitirmeden ayrıldı. bu arada gene kendi kendine farsça öğrendi. izmir mevlevihanesi'ne girdi. daha sonra istanbul'a yerleşerek galata ve kasımpaşa mevlevihanelerine devam etti. bir yandan da şiirle ilgileniyordu. eşref'le ve mehmet akif'le tanıştı ve şiir konusunda her ikisinden de etkilendi. 1908'den sonra bir süre mısır'da bulundu 1913'te istanbul'a döndü. neyzen tevfik genellikle toplum kurallarına uymadan yaşamını sürdürmüştür. sazını bir geçim kapısı haline geçirmemek için direnmiş, yalnızca içinden geldiği zaman ney üflemiştir. neyzenliğini geliştirmek kaygısı duymamış, sanat değeri kalıcı bir müzikçi olmak için uğraşmamıştır. neydeki başlıca ustalığı sazı iyi üflemesiydi. belirli müzik kurallarının dışına çıkar, ama hep duyarak çalar ve dinleyenleri etkilerdi. kendi açıklamasına göre yüze yakın plak doldurmuştur. neyzenliğinin yanı sıra adını yergi ve taşlamaları ile de duyurmuştur. bazı eleştirmenlere göre bu türün nef'î ve eşref'ten sonra üçüncü önemli temsilcisi sayılır. 28 ocak 1953 'de istanbul'da öldü. 

  1. ömer hayyam'ın 20. yüzyıl versiyonu diyebileceğimiz şairi azam.

    yürü güzelim endamını göreyim
    sensiz geçen gecelerin ecdadını sikeyim
    ben mecnun muyum bir am için çöllere düşeyim
    leylanın da mecnunun da anasını sikeyim
  2. yazdıkları hakkında insanlar ne düşünür bilmem. bazen kantarın topuzunu kaçırmıştır, ağza alınmayacak laflar söylemiştir ama ben bi yönünü çok taktir ederim neyzen tevfik'in, sanatını kimseye kul etmemiştir.

    “sazımı hiçbir zaman paraya tabi kılmadım. böyle bir vaziyeti, beni yaşatan en büyük hayat arkadaşım, sadık ve vefalı neyime karşı hakaret telakki ederim.”
  3. mehmet âkif'in yakın dostudur. 

    bir anekdot:

    bir gün âkif, neyzen tevfik’i ziyarete gider. ellerini yıkadıktan sonra neyzen ona bir havlu uzatır. havlu o kadar kirlidir ki âkif, neyzen’e alaycı alaycı bakarak: “ellerimi şimdi yıkadım, kirletmeye niyetim yok.” cevabını verir. 

    bir de şu var: 

    birbirlerinin hocası olan âkif ve neyzen bilindiği üzere sıkı dostlardır. (neyzen'in tefrikalarda kalmış hatıralarında âkif'in son olarak kendisiyle içki içtiği bahsi hep meskut geçilir ya başka bir mevzudur.) bir gün şehzadebaşı'nda yürürlerken bir meyhanenin önünden geçmektedirler. neyzen kurtlanır. "âkif, sen bekle hemen geliyorum." der. amacı bir tek atıp yola devam etmektir. bir tek, iki tek, bir şişe, iki şişe derken meyhane kapanır. neyzen dışarı çıktığında âkif'in kendisini beklemekte olduğunu görür. âkif'e, "ne yapıyorsun burada?" diye sual eyler. "bekle dedin, bekledim." der akif de. neyzen, "sen bu kadar iyi olmak zorunda mısın âkif?" diye âkif'e sarılıp hüngür hüngür ağlar. âkif sözünün adamıdır, zerre miskal eğilmemiştir.

    mehmet âkif ve neyzen tevfik onca karşıtlıklarına rağmen dost olabilmişse, herkes herkesle dost olabilme olanağına sahip demektir. önemli olan, o olanağı etkinlik haline dönüştürebilmektir.
  4. 20. yüzyılın yergi şairi. asıl adı tevfik kolaylı' dır. son dönemlerinde bakırköy akıl hastanesi'nde kendine ayrılan 21. koğuşta kalmıştır. hayatı boyunca epilepsi nöbetleri ile uğraşmıştır. aynı zamanda rakı başta olmak üzere fazla içki içtiği bilinmektedir.

    cumhuriyetin ilanı sıralarında kardeşinin yanına ankara'ya gitti ve 1926 yılında tanışacağı mustafa kemal'i ve kurtuluş savaşı'nı yücelten şiirler yazdı.

    bu da o meşhur 'mecnun' şiiri...
  5. tanıdığı bir subayı ziyarete kışlaya gider bir gün.

    subayın ricası üzerine askerlere ney çalar. sonunda aşka gelip zeybek oynamaya durur.

    pantolonunun düğmelerini iliklemeyi unuttuğunu gören bir erlerden biri, yanına yaklaşarak:
    -efendi amca, der, edep yerin açıkta kalmış.

    neyzen bunun üzerine oyunu kesip ellerini havaya kaldırarak tanrıya seslenir:
    -çok şükür sana... nihayet karşıma edebim olduğunu söyleyen birini çıkardın!

    (bkz: çeşitli yönleriyle neyzen tevfik - alpay kabacalı)
  6. mecnun şiiriyle güldürmüştür. hangi kafayla yazdığı dediğim şiiri. artık neden bu kadar sinirlendiyse dayı? hele otur bi konuşalım. bi sakinleş.
    edebiyatta bu tarz şiirlerin yer edinmesini pek tasvip etmediğimden önyargılı yaklaştığım şair.
  7. sosyete adlı kasidesine hayranlıktan öte bir bağlılığım var:
    islahına imkan yok, beyhude üzülme hiç
    salgın halinde kumar evde poker ve briç
    hayat sirkeden ucuz, düşünme şampanya iç.
    memleket her baloda kazanır bir sürü piç

    diye devam eder. bana göre halkımızı en iyi anlatan bir şaheserdir. özellikle son iki mısrası ile...
  8. hakkinda uretilen efsanelerden biri de soyledir, klasik olarak densize haddini bildirme iceriklidir:
    "1950'lerin başında bir gece beyoğlu meyhanelerinden birine, elinde bir ney muhafazası taşıyan, 25-30 yaşlarında,iyi giyimli bir genç girer. şöyle bir etrafı kolaçan ettikten sonra,boş bulduğu bir masaya ilişip,havalı bir el hareketi ile garsonu çağırır; -şişşşt,bakar mısın buraya. garson seyirtir hemen masaya doğru; -buyrun beyim? -bir fahrettin kerim bana.biraz buz,az da badem. fahrettin kerim,o zamanların istanbul valisinin adı ile anılan minik rakı şişesi. büyüklerim bilir, hani "mini mini valimiz,ne olacak halimiz" sözleriyle anılan. -başüstüne beyim. sipariş gelmeden daha,mekanın sahibi gelir masaya; -delikanlı,bakar mısınız? delikanlı afili bir bakış atar; -buyurun? -o masadan kalkmanızı rica edecektim,şu arkadaki masaya alsak sizi. -ne münasebet efendim,boştu masa ben geldiğimde. -üstadın masasıdır bu,buraya gelen herkes bilir,kimse oturmaz! -ne üstadı imiş bu? patronun gözü masadaki neye ilişir ve gözüyle işaret eder; -üstad neyzen tevfik,tanıyor olmalısınız. -ben benden başka üstad tanımam, benim üstad diyeceğim adam bu aleti benden iyi üflemeli... patron sinirlenmeye başlar,iki de fedai hareketlenir masaya doğru. tam o sırada,az önce meyhaneye girip tartışanların haberi olmadan duruma şahit olan neyzen tevfik el eder patrona"bırak kalsın" anlamında.ne de olsa son demleridir artık hayatının,durulmuştur artık gençlik ateşi.yavaşça ilişir arkadaki boş masaya,bir fahrettin kerim de o söyler,az da badem. delikanlı ikinci şişeyi de bitirdikten sonra,neyi çıkartır muhafazasından,dudaklarına götürür. patron artık dayanamaz acele seyirtir masaya; -delikanlı ayıp yahu,üstadın yanında..herşeyin bir edebi,usulü var yahu! arka masadan kısık bir ses duyulur; -şşşşt bırak efendi,tamamdır. patron üstada hürmetten,geri geri çekilir karanlığa doğru,delikanlı başlar bir taksim üflemeye.herkes bırakır çatalı,bıçağı,kadehi;kulak kesilir.ustadır delikanlı hakikaten. ustadır da,çok tizden girmiştir,hem caka satma merakı,hem de içkinin tesiri ile.tıkanır kalır.. tam fısıltılar başlamışken,ilahî bir ney sesi duyulur üstadın masasından,delikanlının çıkamadığı perdeden almış,devam etmektedir.şaşırır delikanlı,hem zordur o perdeye çıkmak,hem de alıcı gözle baktığı halde,ney görememiştir üstadın elinde o ana kadar. arkasına döner...bakar...gördüğü yeter ona.. alelacele,kıpkırmızı bir suratla.. çeker gider. üstadın elinde ney değil,boş bir fahrettin kerim şişesi vardır,ona üflemektedir ney yerine."
  9. "atatürk'e dil uzatma sebebsiz
    sen anadan çıkardın ama baban kimdi bilemezdin şerefsiz"