1. milletlerin tarihlerinde, unutmak isteyip de unutamadıkları karanlık bir dönemler vardır. tıpkı 1975’te başlayan, 3 yıl, 8 ay, 22 gün sonra vietnamlılar sayesinde kurtuldukları, iki milyona yakın cana mal olmuş, kızıl kmer yönetimini yaşamış kamboçya gibi.

    14 nisan 1975 günü pol pot önderliğindeki komünist kızıl kmerler, siyah pijamaya benzer üniformaları, kasketleri ve boyunlarına doladıkları geleneksel kırmızı beyaz damalı "krama"larıyla, iç savaşın bittiğine sevinen halkın sevinç çığlıkları arasında, başkente girdiler. çin'i örnek alacaklarını söylüyorlardı. böylece köylü devlet kuracaklar ve angkor imparatorluğunu yeniden yaratacaklardı.

    her tür meslek sahibini ve kentlileri kırsala sürdüler. din, bayram, sanat, ticaret, eğitim, adalet, kısacası var olan değerlerin tamamını silip atan kızıl kmerler kanlı ideolojilerini gerçekleştiriyordu. o kadar gözleri dönmüştü ki rejim karşıtlarını cezalandırmak için ünlü tuol svay prey lisesini, kısaca s-21 diye anılan 21. güvenlik bürosuna dönüştürdüler. her biri üçer katlı dört binasının etrafına, elektrikli teller gerdiler. pencerelere demir parmaklık çaktılar, derslikleri hücre ve işkence odasına çevirdiler. avluya bir darağacı kurdular.

    s-21’in kapısından giren 20 bin kişiden sadece yedi kişi canlı çıkabildi. aralarında ressam vann nath’ın da bulunduğu bu mahkumların çoğu, ressam ya da heykeltıraş. "1 numaralı ağabey" pol pot ile parti ileri gelenlerinin portre ve heykellerini yaparak hayatta kalmışlardı.

    asyalılar fillerin ağladığına inanır. çünkü filler insan gibi içten gelerek ağlayan tek hayvandır. iri yapısına karşılık duygusal ve sezgisi güçlüdür fillerin. sürüden bir fil öldüğünde, diğer filler ölen filin başında daire oluşturup ağlarlar. asya inancına göre ölüm dışında filler ağladığında o topraklarda kötü birşeyler vardır.

    evet kamboçya'da filler kızıl kmer yönetiminde ağlamıştı. fillerde şimdi de ağlıyor. kızıl kmerler yok ama kara mayını kurbanı 40 bin kolsuz ya da bacaksız insanlar kristal metamfetamin ve ecstasy bağımlısı 15 yaş civarı çocuklar enjektör paylaşımı ve korunmasız cinsel ilişki yüzünden bulaşan hiv-aids, bütün gayretlere rağmen durdurulamayan çocuk fuhuşu, insan kaçakcılığı var.

    görünen o ki, filler sadece asya için değil, tüm insanlık için ağlıyor.