• okudum
    • okuyorum
    • okumak istiyorum
  • youreads puanı (6.25)
Yazar ivan illich
okulsuz toplum - ivan illich
"okullaştırma, eğitimle aynı anlama mı gelmektedir? kesinlikle hayır. herkes gün be gün bir şeyler öğrenmektedir. dürüst olmak gerekirse, çoğumuz, yaşamımızda okullaşmanın direk ve derin bir etkiden son derece yoksun olduğunu görürüz. bu durumda iki soru ortaya çıkmaktadır: her toplumda okullaşmaya bu derece büyük bir önem ve prestij kazandıran nedir? eğitimin işlevi bir şüphe içeriyorsa, okullaşma gerçekte ne anlama gelmektedir?

ivan illich, bu eserinde okulun, statükonun korunmasına vesile olan araçlardan biri olduğundan dolayı bu prestije sahip olduğu yolundaki tezini kanıtlamaya çalışmaktadır. ona göre günümüzdeki okullar eğitimi açısından etkisiz olduğu kadar, bölücü bir nitelik de taşımaktadır. basından okullaşmaya karşı eleştirilerini okulsuz toplum adıyla kitap haline getirmesi ve celebration of awareness'in yayımlanması ile illich'in görüşleri çok daha geniş bir çevrede tanınmaya başlamıştı. cidoc 1970'li yıllarda entelektüel düzeyde uluslararası saygınlığı olan bir odak oldu. ancak illich'in çalışmalarını eğitim dışındaki konulara kaydırmaya başlaması ve latin amerika'ya eskisi gibi misyonerlerin gitmemesi nedeniyle cidoc'un etkinliği inişe geçti. 1980'lerden sonra illich meksika, abd ve almanya'da çalışmalarını sürdürdü. adb'de penn state üniversitesi'nin felsefe ve bilim, teknoloji ve toplum bölümlerinde konuk öğretim üyesi olarak ve almanya'da bremen üniversitesi'nde illich'in fikirleri çevresinde bir araya gelen ''oranlılık üzerine araştırmalar döngüsü'' adlı bir grupla birlikte çalıştı.

son yıllarda oakland'da yaşıyordu ve çalışmalarını 'oranlılık' kavramı üzerine yoğunlaştırmıştı. illich, en başta toplumsal cinsiyet üzerinden bölünmüş bir toplumsal yapıda oran duygusunun kaybolduğunu savunuyordu.

*çevre için hekimler derneği resmi web sitesinden.
  1. az çok bu işlerin içinde olduğum halde neden bu kitabı okumadığımı sorgulardım kitabın adını duydukça. çok eğitim bilimci tanıdım, birisi de bunu oku demedi. hep sağda solda gördüm adını. şimdi nedenini anladım. bu kitap manasız bir kitap. biraz sert oldu gibi, evet. zamanın çok gerisinde kalmış ilkel bir eğitim eleştirisi. üstelik tam olarak hangi eğitim kurumunu (ilk, orta,yüksek) eleştirdiği belli olmadığı için aklına geleni söylemiş izlenimi veriyor yazar.

    kabaca yazar mevcut eğitim sistemine yapılan yatırımların bir sonuç vermediğini, harcanan paraya yazık edildiğini, öğretme işinin herhangi biri tarafından yapılabileceği için sertifika programının anlamsızlığını anlatıyor. eğitim hayat boyu ve her an olmalı gibi ne anlaşılması gerektiği belirsiz bir şeyler söylüyor. "zaten öğrendiklerimizin çoğunu okul dışında öğreniriz, ne gerek var okula?" diyor. hangimiz analizi, trigonometriyi, okuma yazmayı kendi kendimize öğrenmedik!

    !---- spoiler ----!

    hepimiz sahip olduğumuz bilginin çoğunu okul dışından elde etmişizdir. öğrenciler öğrendiklerinin çoğunu öğretmenin yardımı olmadan, hatta öğretmenlere rağmen öğrenirler. en trajik olansa, pek çok insanın, asla okula devam etmemesine rağmen, dersler okullarda öğretilmektedir.

    dünyadaki insanların yarısı asla okula gitmemektedir. bu insanlar öğretmenlerle asla temas kurmamakta ve hatta okuldan atılma imtiyazından bile mahrum kalmaktadırlar. bununla beraber, bu insanlar öğretmenlerin öğrettikleri bilgileri, son derece etkili bir şekilde, okulda öğrenebileceklerinden daha da fazla öğrenebilmektedirler.

    !---- spoiler ----!

    çocukluk kavramıyla ilgili şüpheleri var sanırım yazarın. çeviriden veya üstü kapalı yazıldığı için kesin yargıya varmak istemiyorum fakat pedagoglar sanıyorum yazardan farklı düşüneceklerdir. gelişim psikolojisi, öğrenme psikolojisi niye önemli olsun ki?

    !---- spoiler ----!

    kararlaştırılmış yaş ve zorunlu öğrenim kurumları olmasa ‘çocukluk’ üretimi de söz konusu olmayacaktır. zengin ulusların gençleri çocukluğun yıkıcılığından özgürleşecekler ve fakir ulusların gençleri zenginlerin çocukluğuna rakip olmak için bir teşebbüste bulunmayacaktır. toplum çocukluk yaşını daha hızlı geçerse gençler için yaşanabilir hale gelir. insan oldukları iddiasında bulunan yetişkin toplumu ve gerçekle alay eden okul çevresi arasında günümüzde var olan karşıtlık daha fazla devam edemez.

    bebeklikten, gençlikten ya da yetişkinlikten farklı olarak çocukluk, çoğu tarih dönemlerinde bilinmiyordu. hıristiyanlığın güçlü etkisinin söz konusu olduğu yüzyıllar da bile bu küçük varlık fark edilmedi. ressamlar, bebeği minyatür annesinin kucağına alınmış bir yetişkin olarak resmettiler. çocuklar rönesansta hıristiyan tefecilerle ortaya çıktı. yaşadığımız yüzyıldan önce ne fakirler ne de zenginler çocuk giysisinden, çocuk oyunlarından ya da çocukların yasalardan muaf olduğundan haberdardı. çocukluk burjuvaya aitti. işçilerin, köylülerin ve soyluların çocukları babalarının giyindiği şekilde giyinir, babalarının oynadığı şekilde oynar, babalarının asıldığı gibi boyunlarından asılırlardı. burjuvazi tarafından çocukluğun keşfiyle beraber her şey değişti.

    !---- spoiler ----!

    yazarın şöyle bir iddiası var : "okul, insanları yaşlarına göre gruplandırmaktadır. bu gruplama sorgulanması mümkün olmayan üç önermeye dayanmaktadır: çocuklar okula aittir; çocuklar okulda öğrenir; çocuklar için öğretim sadece okulda gerçekleştirilebilir. sanırım bu üzerinde tartışılamaz önermeler ciddi bir sorgulamayı gerektirmektedir."

    1-çocuklar okula aittir: evet çocuğun yeri okuldur. kendi akran grubuyla bir arada olması ve iş yaşamından uzak olması gerekir.

    2-çocuklar okulda öğrenir: yazarın söylediği gibi değildir. formal öğrenme okulda gerçekleşir. informal öğrenmeler her yerde olabilir. informal öğrenmeler formal öğrenmeyi destekleyebileceği gibi zarara da uğratabilir. hatta okullar yaparak yaşayarak öğrenme anlayışında oldukları için müze gezileri gibi geziler yaparlar. hayat okula dahil edilmelidir.

    3-üçüncü söylediği cümlenin neden yanlış olduğu ikinci açıklamadadır.

    okulları kaldıralım dendiğinde yerine bir şey konulması gerekiyor. öncelikle okulların neden kaldırılması gerektiğini hatırlayalım. yüksek maliyet ve fırsat eşitliğini sağlayamaması yazara göre.

    !---- spoiler ----!

    eşit eğitim fırsatı, gerçekten de, hem arzu edilebilir hem de uygulanabilir bir amaçtır. fakat bunu ancak zorunlu okullaştırma ile mümkün saymak; kurtuluşu, kiliseyle karıştırmak anlamına gelmektedir. okul, modern proleteryanın dünya dini haline gelmiş ve teknolojik çağın fakir insanları için faydasız kurtuluş vaatlerinde bulunmaktadır.

    !---- spoiler ----!

    günümüzde bunu tartışmak anlamsızdır. yetenekli çocuklar okullar sayesinde fakir ailelere sahip oldukları halde tıp, hukuk gibi eğitimleri alabilmektedirler. kurtuluş gerçekten vaat midir? üstelik meslek kazandırmasa bile eğitimin kişinin hayatına kattığı artıları nasıl inkar edebiliriz? yazarın okulları kaldırarak yerine önerdiği fikir ise "öğrenme ağları." yani freud'u merak edenler aralarında buluşup tartışabilirler. veya roma tarihini merak eden insanlar bir araya gelip bu konuda konuşabilirler. ses kayıt cihazları (günümüzdeki uzaktan eğitim modellerinin çok daha basit hali) ile bu eğitimler desteklenir. birbirimizden öğreniriz.

    ben bu fikri iki yönden eleştireceğim. bu tür informal öğrenmeler için gerçekten de okulların ortadan kalkmasına gerek var mıdır? aynı zamanda hem 35 tane felsefe kitabı yazmış bir öğretmenden ders alırken, sözlükte tanıdığım birkaç kişi ile felsefe okumaları yapamaz mıyım? veya üniversitenin kendisi öğrenci topluluklarını destekleyerek "edebiyat ve felsefe" kulübüne dahil olma imkanını veremez mi bana? uzaktan eğitim denenmemiş bir konu olduğu için yazarın büyük beklentileri olabilir fakat günümüzde tek başına yetmeyeceği ve bazı alanlarda da faydalı olduğu ortaya çıkmıştır bana göre. burada da yazarın "partner" bulma konusundaki önerisi var.

    !---- spoiler ----!

    partner uygulaması son derece basittir. kullanıcı kendisini adı ve adresiyle tanımlayacak ve partner aradığı alanı açıklayacaktır. bir bilgisayar yardımıyla bu kişiye aynı alana kayıt yaptırmış olanların isimleri ve adresleri postalanacaktır. böylesi basit bir uygulama, halkın yararına değerli bir çalışma için geniş bir şekilde hiç kullanılmamıştır.

    !---- spoiler ----!

    yazarın radikal dediği bir öneri vardır ki bence okul dediğimiz yapı bu söylenen şeyin kurumsallaşmış halidir. öğrencilere kaynak/kredi verilecektir ve öğrenciler bu parayı istedikleri konuda istediği kişiden eğitim alarak harcayacaklardır. okulların ortadan kaldırılması kimseye yarar sağlamayacaktır. yapılması gereken 21.yy'ın ihtiyaçlarına göre okulları dönüştürmektir. ken robinson'ın bu konuda söylediklerine kulak verilmelidir. kendisi eğitimle ilgili çalışmalarından dolayı "sir" ünvanı almış bir isim.

    başka ve daha dikkate değer bir eğitim sistemi eleştirisi için (bkz: ivory tower)