1. desteklediğim topluluk. kadınların dünyayı daha iyi yöneticeğini düşünüyorum.

    not : özel günlerinizde görelerinizi başka arkadaşlarınıza devrediniz .
  2. çeyrek altın günü yapılacaksa neden olmasın, böyle bir listeye ihtiyaç var evet. geçmişten günümüze kadın lider yöneticilerin akışı üzerine şu alıntı üzerinden gidelim;
    liderlik kavramı insanlık tarihiyle eş zamanlı olarak ortaya çıkmış ve üzerindeki sır perdesi hala tam
    olarak kaldırılamamıştır. bu bağlamda liderlik ve liderlerin sahip olması gereken özellikler de uzun
    yıllardır pek çok araştırmaya konu olmuştur. bununla birlikte değişen dünya düzeni ve artan rekabet
    ortamında başarılı bir yöneticinin liderlik özellikleri göstermesi beklenmektedir.
    kadınların iş yaşamına dahil olması ve hayatın her alanında daha aktif rol alması bu konuda yapılan
    araştırmaları çeşitlendirmiştir. bu araştırmalara bağlı olarak yapılan bu çalışmada kadın
    yöneticilerin liderlik özellikleri ortaya konulmaktadır. türkiye’deki üniversitelerde rektör olarak
    görev yapan kadın yöneticilerin liderlik özellikleri nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi
    kullanılarak belirlenmiştir.
    araştırmaya dahil olan kadın rektörlerin farklı liderlik özellikleri taşıdığı tespit edilmiştir. kadın
    rektörlerin en belirgin üç liderlik özelliği sırasıyla; “takım ruhuna sahip olma”, “iletişim becerisine
    sahibi olma” ve “bireysel yetkinlikler” olarak belirlenmiştir. liderlik tipi perspektifinde
    değerlendirildiğinde a, e ve g rektörlerinin demokratik, b rektörünün katılımcı, c rektörünün koç, d
    rektörünün hız belirleyici ve f rektörünün ise vizyoner lider tiplerine yakın olduğu sonucu ortaya
    çıkmaktadır.
    anahtar kelimeler: liderlik, liderlik özellikleri, kadın yöneticiler, kadın rektörler.
    jel kodları: m1.
    abstract
    the concept of leadership emerged isochronal with the history of mankind, and the mystery on that
    still could not be completely removed. within this concept, leadership and leaders’ characteristics
    became subjects of many researches for years. however, in an increasingly competitive environment
    and changing world, a successful manager is being expected to show leadership qualities.
    inclusion of women in the business life and taking more active role in all areas of life, has multiplied
    the researches on this subject. in this research, which was made based on those researches;


    süleyman demirel üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü 2014 yüksek lisans tezinden derlenmiştir.
    1
    süleyman demirel üniversitesi, sosyal bilimler enstitüsü, mervenurmert@gmail.com
    2
    süleyman demirel üniversitesi, iktisadi ve idari bilimler fakültesi, işletme bölümü,
    hasanibicioglu@sdu.edu.tr
    3
    süleyman demirel üniversitesi, iktisadi ve idari bilimler fakültesi, turizm işletmeciliği bölümü,
    munireciftci@sdu.edu.tr
    mert şencan – ibicioğlu – karabekir
    242
    2015
    leadership characteristics of women managers were identified by using content analyzing out of the
    qualitative research methods.
    it has been found out that the subject female rectors within this study exposed different leadership
    characteristics. the main three characteristics of the female rectors respectively are "having team
    soul", "having communication skill" and "personal capabilities". when it is evaluated on the
    leadership type, it is being seen that a, e and g rectors are democratic, b rector is pacesetting, c
    rector is coach, d rector is affiliative, and f rector is visionary type.
    key words: leadership, leadership characteristics, female executive, female rectors.
    jel codes: m1.
    1. giriş
    insanların topluluklar halinde yaşaması, tek başına yapamadıkları işleri birlikte başarmak
    adına kolaylaştırıcı bir etken olmuştur. bununla birlikte topluluk halinde yaşamanın
    gereklerinden biri olarak, toplulukları yönetecek ve yönlendirecek bireylere yani liderlere
    olan doğal ihtiyaç ortaya çıkmıştır. liderlik konusu insanlık tarihiyle eş zamanlı olmakla
    birlikte, liderlik üzerine yapılan çalışmalar da literatürde uzun yıllardır oldukça hacimli bir
    yer kaplamaktadır. liderlik tanımı, liderlerin özellikleri ve diğer insanlardan farkları
    yapılan araştırmaların temelini oluşturmaktadır.
    liderlik; lider, izleyiciler ve koşullar şeklinde belirlenen olguların bir fonksiyonu olarak
    tanımlanmakla birlikte, etkili bir lider bu üç bileşeni uyumlu bir şekilde idare
    edebilmektedir. bu açıdan lider, değişen koşullara karşı yeniliklere ayak uydurabilen ve
    hem kendini hem de izleyicileri bu koşullar perspektifinde geliştirerek, yeni hedeflere
    ulaşmak için motive edip, yönlendiren kişi olarak tanımlanabilir.
    değişen dünya düzeninde, globalleşmenin de beraberinde getirdiği artan rekabet ortamında
    değişim ve yenileşme hareketleri önem kazanmıştır. günümüzde işletmelerin değişen
    dünya düzenine ayak uydurabilmesi ve rekabet ortamında ayakta kalabilmesi için de bu
    özelliklere sahip lider yöneticilere ihtiyacı olduğu bir gerçektir. diğer yandan, bu değişim
    ve yenileşme hareketleri ile birlikte kadınların sosyal yaşamda her alanda kendilerini
    göstermeye başlamaları, yönetici pozisyonunda da kadınların yer almalarını beraberinde
    getirmiştir. ancak bu süreçte kadınların karşılaştığı pek çok sorun söz konusu olmuştur.
    kadınların iş yaşamında aktif rol almaları ile birlikte bu konu ile ilgili yapılan çalışmalar da
    hız kazanmıştır .

    bu çalışmalar
    genellikle yönetici kadınların yönetim becerileri, liderlik vasıfları ve bu bağlamda erkek
    yöneticilerle karşılaştırılmaları ile ilgili olmuştur. özel ve devlet kurumlarında çeşitli
    sektörler üzerinde yapılan çalışmalar mevcut olmasına karşın, özellikle akademik örgütler
    olan üniversite yönetimi ve kadın rektörler ile ilgili bu anlamda bir çalışma
    bulunmamaktadır. literatürdeki bu eksiği doldurmak adına “kadın yöneticiler”in liderlik
    özellikleri bu araştırmanın kapsamını oluşturmaktadır. araştırmanın kapsamı doğrultusunda
    2013 yılı itibariyle mevcut kadın rektörlerin liderlik özelliklerini incelemek adına, trt
    okul kanalında yayınlanan “rektörler anlatıyor” programına ait videolar inceleme
    kapsamına alınmıştır. programa katılan 7 kadın rektör örneklem olarak seçilmiş, rektörlerin
    yapmış olduğu röportaj videoları çözümlenerek nitel araştırma yöntemlerinden içerik
    analizine tabi tutulmuştur.
    kadın yöneticilerin liderlik özelliklerinin incelenmesi: türkiye'deki kadın rektörler üzerine
    243
    c.20, s.1
    2. kavramsal çerçeve
    2.1. liderlik
    lider kavramının ortaya çıkışı insanlığın doğuşuyla eş zamanlıdır. çünkü sosyal bir varlık
    olan insanoğlu tarih boyunca yaşamını daha kolay sürdürebilmek ve tek başına
    başaramadığı işlerin üstesinden gelebilmek için çeşitli gruplar içerisinde yaşamak zorunda
    olmuştur. bu grupların da doğası gereği bir yönlendiriciye, üyelerini hedeflerine götürecek
    kişilere ihtiyacı oluşmuştur. farklı amaç ve yöntemlerle bu grupları hatta daha büyük
    kitleleri peşinden sürükleyen bu kişiler liderlerdir.
    liderlik olgusu insanlar için eskiden beri tartışıla gelen bir gizem olmasına karşın, liderlikle
    ilgili bilimsel araştırmalar ancak yirminci yüzyılda karşımıza çıkmaktadır. sosyal bilimciler
    pek çok araştırmada liderliğin tanımlanmasına odaklanmıştır (yulk, 2010: 20). ancak
    henüz ortak bir tanım üzerinde buluşulamamasına rağmen, pek çok tanımın belli başlı
    birkaç noktada yoğunlaştığı görülmektedir. tablo1 de liderlik tanımlarının gelişme süreci
    verilmektedir.
    tablo 1: liderlik tanımları
    liderlik, hedef oluşturma ve hedefe ulaşma yönündeki grup aktivitelerini
    etkileme sürecidir. stogdill, 1950
    liderlik, bireysel bir davranıştır. bir gurubu paylaşılan bir hedefe
    yönlendirmektir.

    liderlik; kişinin vizyonunu daha geniş bir görüşe yükseltmesi,
    performansını daha yüksek bir standarda çıkartması, kişiliğini normal
    kısıtlarının ötesinde büyütmesi demektir.
    drucker, 1974
    liderlik, çalışanların performansını artıracak etki uyandırmaktır. katz kahn, 1978
    liderlik, belli bir amaç için örgütlenmiş bir grubun faaliyetlerini etkileme
    sürecidir. rauch behling, 1984
    liderlik, anlamlı bir amaca yönelik kolektif bir hedef belirlemek ve bu
    hedefi yerine getirmeye yönelik çaba harcamaya istekli olunmasını
    sağlamaktır.
    jacops jaques, 1990
    liderlik, sabit kültürün dışına çıkabilme ve daha uyumlu evrimsel
    değişim süreçlerini başlatabilme yeteneğidir. schein, 1992
    liderlik, insanların birlikte yaptığı şeyi anlama, anlamlandırma ve
    içselleştirme sürecidir. drath palus, 1994
    liderlik, insanlara bir işi şiddet kullanımı ya da tehdit olmaksızın,
    isteyerek yaptırmaktır. ibicioğlu, 1998
    liderlik, astlara ilham verme, grup hedeflerini oluşturma ve bunlara
    ulaşma ve grubun bağlılığını koruma gibi çok sayıda farklı işlevin bir
    araya gelmesidir.
    casimir, 2001
    liderlik, belirli şartlar altında, belirli kişisel veya grup amaçlarını
    gerçekleştirmek üzere, bir kimsenin başkalarının faaliyetlerini etkilemesi
    ve yönlendirmesi sürecidir.
    koçel, 2011
    liderlik; amaçların veya vizyonun başarılmasına yönelik grubu
    etkileyebilme yeteneğidir.
    robbinsjudge, 2012
    kaynak: fiedler, 1967: 8; yukl, 2010: 21; robbins udge, 2012: 376; koçel, 2011: 569; cohen, 2010: 20; bolat,
    2008: 2 ve ibicioğlu, 1998: 24’den derlenmiştir.
    mert şencan – ibicioğlu – karabekir
    244
    2015
    bu tanımlara bakıldığında liderliğin belirli bir amaç doğrultusunda insanları etkilemekle
    ilgili bir süreç olduğu anlaşılmaktadır. bu bağlamda tanımlar temel olarak,
    etkileme/destekleme, gönüllü çaba ve başarı hedefi olmak üzere üç boyutta ele alınmaktadır
    (newstorm davis, 1993: 222).
    fındıkçı (2012: 64)’ya göre lider, meraklı olan kişidir. başkalarına göre nerede olduğunu
    bilmek istediğinden, meraklı olduğu konuların başında kendisi gelir. başka bir deyişle lider
    kendi etkileşim analizini (fütz: fırsatlar, üstünlükleri, tehditler, zayıflıklar) etkin bir
    şekilde yapan kişidir. lider kendini ve grubunu tanıyarak üstünlük ve zayıflıklarını belirler,
    daha sonra ise çevredeki olası fırsat ve tehditlere göre amaç ve faaliyetlerini belirler ve
    yürütür. bu konuyla ilgili drucker’ın da benzer bir yöntem olarak “kendini dinlemek” ve
    “pencereden dışarı bakmak” tabirlerini kullandığı, ona göre çevredeki fırsatları yakalamak
    gerektiğini ifade ettiği görülmüştür (cohen, 2010: 43-45).
    2.2. lider yöneticilik
    yönetimin babası (yönetim biliminin öncülerinden) olarak bilinen drucker (2009: 49-
    52)’ın ifadelerinden yola çıkarak yönetici, belirlediği bir hedef için çalışanları örgütleyen ve
    motive eden daha sonra bu hedeflerin gerçekleşmesine yönelik ölçümler ve
    değerlendirmeler yaparak sonuçlara göre kendisi dahil tüm çalışanların eğitim ve gelişimini
    sağlayan kişi olarak tanımlanabilir. başka bir deyişle yöneticilik, beşeri ve maddi
    kaynakları ve zaman faktörünü etkili bir şekilde kullanarak sonuca ulaşmayı hedefleyen bir
    süreçtir (şimşek, vd., 2011: 237). bu süreçte yönetici makamın verdiği yetki ile kaynakları
    kullanır ve sonuca ulaşır.
    diğer yandan değişen dünya dinamikleri yönetimde farklı bakış açılarını ve farklı
    yöntemlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. geleneksel yönetim anlayışının yerini modern
    yönetim anlayışının alması ile birlikte yöneticilerin özellikleri de önemli bir araştırma
    konusu olmuştur. yapılan bu araştırma sonuçlarının ortak noktası, örgütlerin ihtiyacı olan
    değişimi ve farklılıkları yönetebilecek kapasiteye sahip, lider yöneticilerin gerekliliğidir.
    2.3. liderlerin sahip olması gereken özellikler
    warren bennis (1999: 2)’e göre “liderlik güzelliğe benzer ve tanımlanması zordur, ama
    gördüğünüzde onu tanırsınız.”. çünkü liderlik, herhangi bir insandan daha farklı, daha
    değişik, daha fazla, daha renkli, daha derin bir kapasiteler bütününe sahip olmaktır
    (fındıkçı, 2012: 73). buna rağmen, her ne kadar tanımlanması güç olsa da, literatürde
    lider’i tanımlayan araştırmalara bakıldığında daha çok bir liderde olması gereken özellikler
    tartışılmış ve bunun üzerine pek çok çalışma yapılmıştır. başarılı bir lider olmak için sahip
    olunması gereken özellikler aşağıdaki tabloda sınıflandırılmıştır:
    kadın yöneticilerin liderlik özelliklerinin incelenmesi: türkiye'deki kadın rektörler üzerine
    245
    c.20, s.1
    tablo 2: liderin sahip olması gereken özellikler
    liderin sahip olmasi gereken özellikler
    takim ruhuna sahip
    olma
     ‘biz’ kavramını kullanma
     takım üyeleri arasında ayrım yapmama
     yönetişim becerisine sahip olma
     izleyicilere faaliyetlerinde destek olma
     gerekli kurumlarla iş birliği yapma/bilgili kişilere
    danışma
     izleyicilerle içli dışlı olma
     görev ve sorumluluk paylaşımı yapabilme/yetki
    devrinde bulunma
     görev paylaşımı
    iletişim becerisine sahip
    olma
     ikna becerisine sahip olma
     tanıtım yeteneği
     empati
     etkili dinleme ve konuşma/hazır cevap olma
    yüksek motivasyon
    sahibi olma  pozitif düşünme
     işinden memnun olma
    cesaret
     sabırlı olma
     zorluklara dayanma
     risk alma
    sosyal özelliklere
    sahip olma
     sosyal ve sportif faaliyetlere önem verme
     sosyal fayda sağlama
     insani ve ahlaki değerlere duyarlı olma
    öngörülü olma
     çok yönlü düşünme/ olayları analiz etme ve yorumlama
     gelecekteki fırsat ve tehditleri görme
     geleceğe yönelik strateji belirleme
    hedef gösterme
     hedefe yönelik görev belirleme
     görevlerin açık ve net olması
     görevi izleyicilere benimsetme
     standart oluşturma/ standartlara uydurma
     standartı kontrol etme
     mentörlük yapma
    vizyon sahibi olma
     uluslararası bakış açısı
     vizyona inanama/ kendini adama
     vizyonun açık ve net olması
     vizyonun tek noktaya odaklanması
    vizyonu izleyicilere
    benimsetme
     izleyicileri yönlendirme ve özendirme
     uygulama için çaba sarf etme
     bireysel amaçları örgütün amacıyla bütünleştirme
    bireysel yetkinlikler
     özgüvenli sahibi olma/ iddialı olma
     bilgi birikimine sahip olma
     tecrübe sahibi olma
     girişimciliğe önem verme
     anaçlık
     dürüstlük/ şeffaflık
     iş becerisine sahip olma
    kaynak: yıldız, 2013: 27-28; başaran, 2004: 81-82; barutçugil, 2004: 265-267; güney, 2012: 37-38 ve
    hesselbein,1999: 13’den derlenmiştir.
    mert şencan – ibicioğlu – karabekir
    246
    2015
    2.4. kadın liderlik
    kadın liderlik kavramı tarihin her döneminde çarpıcı örneklerle karşımıza çıkmaktadır.
    fakat kadınların liderliği bu örneklere rağmen tartışılmış ve kadınların lider olup
    olamayacağı üzerine pek çok fikir ortaya atılmıştır. batı geleneğinde sokrates, “örneğin
    yün eğirmek gibi kadınların daha çok şey bildiği alanlarda, lider olmak haklarıdır.” diyerek,
    bir konu hakkında bilgin ne kadar çoksa otoritenin de o kadar çok olacağını vurgulamıştır.
    fakat sokrates yün eğirme konusunda erkekleri yöneten bir kadının, bir savaş gemisinin
    komutanlığını yapmayı öğrenip öğrenemeyeceği konusunda bir yorumda bulunmamıştır
    (adair, 2005: 280).
    buna karşın tarih boyunca politik ve askeri alanlarda pek çok kadın lider karşımıza
    çıkmaktadır. hatta birçok kabile ve krallıkta, ölen kralın bir oğlu yoksa en büyük kızın
    tahta geçmesi yasalar gereği olmuştur (adair, 2005: 279). 93 harbi sırasında henüz 20
    yaşında bir gelin olan nene hatun’un savaş alanında gösterdiği azim ve hırslı mücadelesi
    yöre halkına örnek olmuş ve onları peşinden sürükleyip, tarihimizdeki bir hizmetkâr lider
    olarak askeri alanlarda da kadın liderlerin olduğunu göstermiştir. tarihe adını altın
    harflerle yazdıran bir başka kadın lider ise, bilim alanında ilk nobel ödülünü alarak
    kadınlara önderlik etmiş olan marie curie olmuştur. (fındıkçı, 2012: 428-429).
    bunların dışında, tarihte genellikle erkeklerin hakim olduğu alanlardan bir diğeri olan
    politikada ise pek çok kadın lider karşımıza çıkmaktadır. sirimavo bandaranaike, indira
    gandhi, margaret thatcher, benazir butto ve tansu çiller de ülkelerinin ve dünyanın ilk
    kadın başkanları olarak tarihe geçmiştir (adair, 2005: 279; çimen, 2012b: 272-273; çimen,
    2012a: 329-334; çimen, 2012b: 329). bu trend genelde erkeklerle bağdaştırılan alanlarda
    daha çok kadın liderin ortaya çıkışını sembolize etmektedir (adair, 2005: 279). bu
    bağlamda kadınların erkeklerin bulunduğu her alanda etkili bir şekilde yer alabildiği
    görülmüştür.
    kadınların, her ne kadar tarihin her döneminde büyük başarılara imza attığı görülmüş olsa
    da, kendini kanıtlaması ve yaşamın bazı alanlarında kendini gösterebilmesi zorlu bir süreç
    olmuştur. tarihsel süreç incelendiğinde, modern anlamda kadının iş hayatına atılması
    ancak sanayi devriminden sonra ortaya çıkmıştır (türkkahraman şahin, 2010: 76).
    ülkemizde ise kadınların aktif olarak çalışma yaşamına 1950’li yıllarda katılım
    gösterdikleri tespit edilmiştir (kocacık gökkaya, 2005: 196). buna paralel olarak, nüfus
    ve konut araştırması (nka) sonuçlarına göre 2011 yılında, türkiye’de 15 ve daha yukarı
    yaştaki nüfus içerisinde işgücüne katılma oranı erkeklerde %69,2 iken; kadınlarda %25,9
    olmuştur. bu oranla türkiye, avrupa birliği üyesi ve aday ülkeler arasında kadınların
    işgücüne katılma oranının en düşük olduğu ülke olmuştur.
    bütün bunlara rağmen, genel anlamda bakıldığında son yirmi yıl içerisinde iş dünyasında
    yaşanan belki de en büyük devrim kadınların çok yoğun bir şekilde iş yaşamına girmesidir
    (barutçugil, 2002: 14). 2013 yılı tüik verilerine göre türkiye’de kadın hâkim oranı
    %36,3, akademik personel içerisinde kadın profesörlerin oranı %28,1 ve kadın polis oranı
    %5,5 olmuştur. fakat buna karşılık kamusal alanda üst düzey kadın yönetici oranı ise
    sadece %9,3 olmuştur (tüik). çalışan kadın sayısındaki artışa ve iş dünyasındaki
    kadınların ağırlığının artmasına karşın üst düzey yönetici ve liderler arasında kadınların
    sayısı çok fazla değildir. bu durum dünyada gelişmiş ülkelerde de benzerlik göstermekle
    birlikte türkiye nispeten iyi konumdadır. ingiltere’de her 20 şirket yöneticisinden yalnızca
    biri kadındır. fransa’nın 30.000 büyük işletmesinin kadın yönetici oranı sadece %7 iken,
    amerika’da önde gelen wall street şirketlerinin %10 yöneticisi kadındır (barutçugil, 2002:
    16).
    kadın yöneticilerin liderlik özelliklerinin incelenmesi: türkiye'deki kadın rektörler üzerine
    247
    c.20, s.1
    virginia woolf “bir kadını, doktor, avukat, devlet memuru olmaktan alıkoyacak hiçbir şey
    olmadığı, tüm yolların açık olduğu zamanlarda bile, onun önüne çıkan pek çok engel ve
    hayalet olduğuna inanıyorum.” derken tam da bu konuya işaret etmektedir (adair, 2005:
    279). kadınlar her ne kadar iş yaşamına girmiş olsalar da bu arenada yükselmelerinin
    engelleyen ve üst düzey yönetici pozisyonlarına gelmelerinde problem oluşturan bazı
    bariyerler halen mevcuttur. kadınların yönetimde belli bir düzeyin üzerine yükselmelerini
    engelleyen görünmez engeller olarak tanımlanan “cam tavan” bu bariyerlerden birisidir
    (özyerorhan, 2012: 973). kadın yöneticilerin zamanla iş ortamındaki davranışlarını
    değiştirerek erkek yöneticilerin davranış kalıplarına yaklaşması ve diğer kadın çalışanlara
    erkek yöneticilerinkine benzer tepkiler göstermesi şeklinde tanımlanan “kraliçe arı
    sendromu” ise kadınların çalışma yaşamında karşılaştığı sorunlardan bir diğeridir (zel,
    2002: 41).
    2.5. liderlik tipleri
    bu çalışmada literatürde genel olarak ortak yer alan 6 farklı liderlik üzerinde durulmuş ve
    liderlik tipleri olarak adlandırılmıştır. tablo 3 de liderlik tipleri gösterilmektedir.
    tablo 3: altı liderlik tipine bir bakış
    lider otokratik vizyoner katılımcı demokratik hız
    belirleyici koç
    çalışma
    tarzı
    acil uyum
    talep eder
    insanları bir
    vizyona
    doğru
    harekete
    geçirir
    uyum
    yaratır ve
    duygusal
    bağlar inşa
    eder
    katılım
    sayesinde
    fikir birliği
    oluşturur
    performanslar
    için yüksek
    standartlar
    oluşturur
    insanları
    geleceğe
    yönelik
    olarak
    geliştirir
    ifade tarzı
    “sana
    dediğimi
    yap.”
    “benimle
    gel.”
    “insan
    önceliklidir.”
    “sen ne düşü-
    nüyorsun?”
    “şimdi
    yaptığım gibi
    yap.”
    “bunu dene.”
    duygusal
    zekanın
    altında
    yatan
    yetenekler
    başarmak
    için
    çalışmak,
    girişim,
    özdenetim
    özgüven,
    empati,
    katalizör
    değiştirme
    empati,
    ilişki kurma,
    iletişim
    iş birliği,
    takım
    liderliği,
    iletişim
    vicdanlı
    olma,
    başarmak için
    çalışmak,
    girişim
    başkalarını
    geliştirme,
    empati,
    kendini
    tanıma
    liderlik
    tarzının en
    uygun
    olduğu
    zaman
    kriz
    zamanında,
    revizyon
    başlatmak
    için,
    çalışanlarla
    problem
    olduğunda
    yeni bir
    vizyon
    değiştirmek
    gerektiğinde
    ve ya açık,
    net bir yön
    gerektiğinde
    takımdaki
    bir çatlağı
    iyileştirmek
    ve ya stresli
    durumlarda
    insanları
    motive
    etmek
    gerektiğinde
    ortaklık veya
    uzlaşma
    gerektiğinde
    ya da değerli
    çalışanlardan
    tavsiye almak
    gerektiğinde
    yüksek
    motivasyonlu
    yetkin bir
    takım
    şeklinde hızlı
    sonuç elde
    etmek
    gerektiğinde
    bir çalışanın
    performans
    geliştirmesin
    de ve ya
    uzun dönemli
    dayanıklılık
    geliştirmesi
    için yardım
    etmek
    gerektiğinde
    örgüt iklimi
    üzerindeki
    genel etkisi
    negatif aşırı
    pozitif pozitif pozitif negatif pozitif
    kaynak: goleman, 2000: 82
    goleman’ın tanımladığı ve tabloda özetlenen altı tip liderlikten vizyoner, katılımcı,
    demokratik ve koç tipi liderlikler genellikle performans ve uyum artırıcı olarak
    tanımlanmaktadır. hız belirleyici ve otokratik liderlik tarzları ise sadece bazı özel
    durumlarda verimli olmaktadır. en iyi ve etkili liderler genellikle birden fazla liderlik
    tarzını durumlara uygun olacak şekilde benimseyenler olmakla birlikte bu iki liderlik tipine
    dikkatle yaklaşmak gerekmektedir. çünkü etkili şekilde kullanılmadığında örgütün uyumu
    kısa sürede bozulabilmektedir (barutçugil, 2004: 290)
    mert şencan – ibicioğlu – karabekir
    248
    2015
    3. araştirma
    3.1. araştırmanın amacı ve araştırma soruları
    bu araştırmanın asıl amacı türkiye'deki yükseköğretim kurumlarında yönetici olarak görev
    yapan kadın rektörlerin liderlik özellikleri gösterip göstermediğinin incelenmesidir. bu amaca
    bağlı olarak kadın rektörlerin hangi liderlik özelliklerini taşıdıklarının ve bu özelliklere
    bağlı olarak hangi liderlik tipine yatkın olduklarının bulunması da araştırmanın diğer
    amaçlarıdır. bu amaçlar doğrultusunda araştırmada aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır.
    araştırma sorusu 1: yükseköğretim kurumlarındaki yöneticiler olarak türkiye'deki kadın
    rektörler liderlik özellikleri gösteriyor mu?
    araştırma sorusu 2: kadın rektörler daha çok hangi lider özelliklerini taşımaktadır?
    araştırma sorusu 3: kadın rektörler liderlik özellikleri bakımından hangi liderlik tipi
    kapsamında değerlendirilebilir?
    3.2. araştırmanın kapsamı ve kısıtları
    “kadın liderlik” konusu bu araştırmanın kapsamını oluşturmaktadır. araştırmanın kapsamı
    doğrultusunda 2013 yılı itibariyle mevcut kadın rektörlerin liderlik özelliklerini incelemek
    adına, trt okul kanalında yayınlanan “rektörler anlatıyor” programına ait videolar
    inceleme kapsamına alınmıştır.
    araştırmanın tek programın videoları kapsamında değerlendirilmiş olması, mevcut kadın
    rektörlerin hepsine ulaşılamamış olmasından dolayı araştırmanın önemli bir kısıtını
    oluşturmaktadır. ayrıca analiz için videoların kullanılmış olması da yüz yüze görüşme
    gibi yöntemlerle elde edilebilecek verilere oranla daha az verinin elde edilmesi ve 2013
    yılı dışında eski ve yeni rektörlerin araştırılamamış olması araştırmanın diğer
    sınırlılıklarıdır.
    3.3. örneklem
    araştırmanın evreni 2013 yılı itibariyle türkiye’deki 174 üniversitede görevde bulunan 12
    kadın rektör olarak belirlenmiştir. belirlenen evren içerisinden seçilen 7 kadın rektör ise
    araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. örneklemin belirlenmesinde amaçlı örnekleme
    yöntemlerinden kolay ulaşılabilir durum örneklemesi kullanılmıştır. kolay ulaşılabilir
    örnekleme yöntemi, nitel araştırmalarda yaygın olarak kullanılan ve diğer örnekleme
    yöntemlerini kullanma olanağı olmadığı durumlarda kullanılan bir yöntemdir
    (yıldırım şimşek, 2011: 113). ayrıca içerik çözümlemelerinde örneklem belirlenirken
    incelenecek malzeme birkaç aşamadan geçerek belirlenir. ilk aşamada hangi tür medya
    seçileceği belirlenir ve sınırlandırılarak örneklem seçilir (geray, 2004: 108-140).
    bu bilgiler ışığında, araştırmanın örneklemi seçilirken birçok aşamadan geçilmiştir.
    öncelikle kadın rektörlere ait videoların incelenmesine karar verilmiştir. ikinci olarak
    incelenecek videoların rektörlerin doğal halini yansıtması gerektiği için, hazır metinlerden
    yapılan resmi konuşmalar yerine sohbet ortamında geçen programların tercih edilmesine
    karar verilmiştir. ayrıca videoların analiz için yeterli uzunlukta olması gerektiği
    düşünülerek, kısa süreli televizyon haberleri de örneklem dışında tutulmuştur. daha sonra
    incelenecek programa karar verilmesi gerekmiştir ve bu bağlamda rektörleri konuk alan üç
    farklı program arasından 2013 yılında trt okul kanalında yayınlanan “rektörler
    anlatıyor” adlı program seçilmiştir. programa katılan 7 kadın rektör de araştırmanın
    örneklemi olarak belirlenmiştir. örneklem seçiminde rektörlerin çoğunlukla katıldığı ve
    ortalama 30’ar dakika sürmesi sebebiyle analiz için yeterli verilerin elde edilebileceği bir
    program olmasına dikkat edilmiştir. ayrıca bütün kadın rektörler için aynı programın
    değerlendirilmesi incelemenin sağlıklı olabilmesi için tercih edilmiştir.
    kadın yöneticilerin liderlik özelliklerinin incelenmesi: türkiye'deki kadın rektörler üzerine
    249
    c.20, s.1
    3.4. veri toplama yöntemi
    araştırmada veri toplama yöntemi olarak video üzerinden doküman incelemesi yapılmıştır.
    doküman incelemesi, araştırılacak olan olgu ve olgular hakkında bilgi içeren yazılı ve ya
    görsel materyallerin analizini kapsar (yıldırım şimşek, 2011: 187). araştırma
    kapsamında incelenen videolar rektörlerin üniversitelerini tanıtmak için hazırlanan bir
    program olup, sunucuların bu yönde hazırlamış olduğu bir görüşme formu kapsamında
    ilerlemektedir. bu durum bütün rektörlere benzer sorular sorulduğundan, rektörlerin
    kıyaslanması açısından tercih sebebi olmuştur. ayrıca görüşmenin sohbet ortamında
    geçiyor olması rektörlerin doğal ve kişiliğini yansıtan tavırlar sergilemesini sağlayarak
    verilerin geçerliliğini de artırmıştır.
    3.5. veri analiz yöntemi
    bu araştırmada toplanan verilerin incelenmesi için nitel araştırma tekniklerinden içerik
    analizi (içerik çözümlemesi) yöntemi kullanılmıştır. içerik analizi içeriğin genellikle
    önceden belirlenmiş kategoriler çerçevesinde sistematik olarak gerçekleştirilmesini
    sağlayan bir araştırma yöntemidir (geray, 2004: 133). toplanan verileri açıklayacak
    kavram ve ilişkilere ulaşmak, içerik analizinin asıl amacıdır. bu bağlamda içerik analizinde
    yapılan temel işlem, birbirine benzer verileri belirli kavram ve temalar ışığında bir araya
    getirmek ve bunları da okuyucunun anlayacağı şekilde düzenleyerek yorumlamaktır
    (yıldırım şimşek, 2011: 227).
    içerik analizi tekniğinin bir başka amacı ise, bir söylemi anlamada ve yorumlamada, öznel
    etkenlerden kurtularak nesnel okuma ilkeleri getirmeyi sağlamaktır. bir başka deyişle içerik
    analizi, içeriğin örtülü anlamını, yani mesajın arka planda içerdiği anlamı araştırmak için
    kullanılan bir tekniktir (kılıçaslan, 2008: 71). buna paralel olarak içerik analizinde nitel
    verilerin daha soyut kavramlar haline getirilerek nicel verilere dönüştürülmesi hedeflendiği
    söylenebilir.
    nitel araştırmalarda toplanan verilerin analiz edilmesi, “verilerin kodlanması”, “temaların
    bulunması”, “kodların ve temaların düzenlenmesi” ve “bulguların tanımlanması ve
    yorumlanması” aşamalarından oluşmaktadır (yıldırım şimşek, 2011: 228-238). bu
    perspektifte çalışma sırasında takip edilen yol haritası olarak, araştırmanın aşamaları şekil
    1’de verilmiştir.
    şekil 1: araştırmanın yol haritası
    videoların
    çözümlenerek
    yazıya
    geçirilmesi
    video
    verilerinin
    düzenlenmesi
    anlamlı veri
    birimlerinin
    saptanması
    kuramsal
    çerçevede
    taslak temaların
    belirlenmesi
    verilerin
    ayrıntılı
    kodlamasının
    yapılması
    taslak temalara
    göre alt
    kodların ve
    kodların
    düzenlenmesi
    taslak temaların
    kontrol edilmesi
    ve
    kesinleştirilmesi
    temalar arası
    ilişkilerin
    saptanması
    temaların araştırma
    soruları kapsamında
    kategorize edilmesi
    kod ve temalara göre verilerin
    betimlenmesi, açıklanması,
    yorumlanması ve görsel hale
    getirilmesi
    araştırma
    sonuçlarının
    yazılması
    mert şencan – ibicioğlu – karabekir
    250
    2015
    araştırmanın kodlama aşamasında temalar, kavramsal çerçevede yer verilen “liderlerin
    özellikleri” başlığı altındaki özellikler temel alınarak oluşturulmuştur. taslak temalara
    uygun olarak metinler içerisinden kodlar ve alt kodlar belirlenmiştir.
    nitel araştırmalarda geçerlilik araştırmacının araştırdığı olguyu, olduğu biçimiyle ve
    olabildiğince yansız gözlemesi anlamına gelmektedir. araştırılan olgu ve olaylar hakkında
    bütüncül bir resim oluşturulması için meslektaş teyidi gibi ek yöntemlerden yararlanılır.
    nitel araştırmalarda araştırmacı esnek davranabilir. bu durum araştırmanın geçerliliğini
    olumlu yönde etkilemektedir (yıldırım şimşek, 2011: 255-256) taslak temaların
    belirlenmesi, verilerin ayrıntılı kodlaması, taslak temalara göre alt kodların ve kodların
    düzenlenmesi, taslak kodların kontrol edilerek kesinleştirilmesi ve temalar arasındaki
    ilişkilerin belirlenerek araştırma soruları kapsamında kategorize edilmesi aşamaları
    araştırmayı yapan ve bu konuda uzman (meslektaş teyidi) 3 kişi tarafından
    değerlendirilmiştir.
    nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi de kendi içerisinde çeşitli yöntemler
    barındırmaktadır. frekans analizi, kategorisel analiz, değerlendirici analiz ve ilişki analizi
    bunlardan bazılarıdır. araştırma kapsamında içerik analizi tekniklerinden frekans analizi ve
    kategorisel analiz kullanılmıştır. frekans analizi, içerik analizinde ilk kullanılan yöntem
    olmakla birlikte, birim veya öğelerin sayısal, yüzdesel ve oransal olarak görülme sıklığını
    ortaya koyar. bu da belirlenen öğenin yoğunluğunu ve önemini anlamayı sağlar. frekans
    analizi sonunda öğeler önem sırasına konularak, sıklığa dayalı bir sınıflama yapılır.
    kategorisel analiz ise ilk kullanılan tekniklerden bir diğeridir. kategorisel analiz, belirli bir
    mesajın önce birimlere bölünmesi (kodlama) ve bu birimlerin belirli kriterler çerçevesinde
    kategorilere ayrılmasıdır. burada kategorilerin homojen, ayırt edici, objektif olması,
    bütünsellik taşıması, amaca uygun ve anlamlı olması gerekir (bilgin, 2006: 18-24).
    4. araştirmanin bulgulari
    4.1. demografik bulgular
    türkiye’deki 108 devlet üniversitesinde 7 ve 66 vakıf üniversitesi 5 olmak üzere toplam
    174 üniversitede 12 kadın rektör olduğu tespit edilmiş olup, araştırmaya konu olan kadın
    rektörlerin 5’inin (%71,43) devlet üniversitesinde, 2’sinin ise (%28,57) vakıf
    üniversitesinde görev yaptığı belirlenmiştir. kadın rektörlerin 3’ünü (%42,86) uzmanlık
    alanı sosyal bilimlerde iken, 2’sinin (%28,57) fen bilimleri ve 2’sinin (%28,57) de sağlık
    bilimleri alanında uzmanlığının olduğu görülmüştür. özel olarak rektörlerin uzmanlık
    alanları türk dili ve edebiyatı, hukuk, tarih, tıp, endüstri mühendisliği ve nükleer fizik
    alanlarında olduğu belirlenmiştir.
    araştırma kapsamında incelenen rektörlerin hizmet yılları, 1’i (%14,29) 20 yılın altında,
    4’ü (%57,14) 21-29 yıl arası ve 2’si de (%28,57) 30 yıl ve üzeri olarak tespit edilmiştir.
    ayrıca rektörlerden 2’si (%28,57) bulunduğu üniversitenin kurucu rektörü iken; 5’inin
    (%71,43) kurucu rektör olmadığı tespit edilmiştir. dolayısıyla kadın rektörlerin hazır
    düzeni devam ettirmek yerine sıfırdan düzen oluşturmak konusunda da örnekler verdiği
    görülmüştür.
    kadın rektörlerin hepsinin evli olduğu tespit edilmiş olup, 1 kişinin (%14,29) çocuğu
    olmadığı, 1 kişinin (%14,29) tek çocuklu, 1 kişinin (%14,29) 3 çocuklu ve 4 kişinin de
    (%57,14) 2 çocuk annesi olduğu belirlenmiştir. bu durum literatürde belirtilenin (kocacık
    gökkaya, 2005; türktan, 2010; negiz yemen, 2011) aksine evlilik ve çocuk sahibi
    olmanın kadın liderlerin önünde birer engel olmadığını göstermektedir.
  3. zamanında cinsiyetçi,ayrımcı diye beni linç edenler şimdi kadın erkek diye gruplara ayrılıp birbirlerini yemeye başlamış.ne garip insanlarsınız ya.
  4. eril dil ve cinsiyetçi söylem ile mücadele etmenin yanısıra gündeme taşıyabilecekleri başlıklarla çeşitli alanlarda (kamusal alan, çalışma hayatı, siyasette temsil vb.) cinsiyet eşitsizliği konularında sözlükte farkındalık yaratabileceklerini umduğum youserlar.
  5. çok itibar edilirse sözlüğe zarar verecek başlık tipidir. böyle böyle çok sözlüğün yandığını gördüm. tadında bırakalım beyler olaysız dağılalım provokasyonlara gelmeyelim