epiküros

Kimdir?

epikuros (kısaca epikür) (d. mö 341 sisam - ö. mö 270), helenistik felsefenin en önemli düşünürlerinden birisidir. ahlak felsefesine yönelmiş ve bu alanda etkinlik göstermiştir.
aristoteles'in ölümündden sonra gelişen epikürcü okulu mö 306 yılında kurmuştur. okul geniş bir bahçede kurulduğu için takipçilerine ''bahçe filozofları'' adı verilmiştir. okulun kapıları herkese açıktır. öğrenciler dostluk içinde, sakin, gösterişsiz bir hayat yaşamışlardır
epikür, demokritosçu filozoflardan dersler almış ve özellikle onların atomcu teorilerinden etkilenmiştir. öte yandan septiklerden şüpheciliği öğrenmiş, özellikle pirron'un şüpheciliğinden etkilenmiştir.
epiküros neredeyse 4. yüzyıla kadar etkili olmuş bir filozoftur. bu kadar uzun süre etkisi kaybetmeyen başka bir filozof tarihte görülmemiştir.
  1. epiküros bir ahlak felsefesi geliştirmiş ve felsefenin amacını da insanın mutluluğa(eudaimonia) giden yolunu araştırmak olarak görmüştür. ona göre insan doğası itibariyle acıdan, kaygıdan kaçar ve ulaşmak istediği mutluluk ve hazdır. ancak epiküros haz ve mutluluğu hedonistler gibi zevk, eğlence ve neşeye bağlamamış, insanın beden sağlığına ve ataraksiyasına(ruh dinginliği) ulaşması ile gerçekleşeceğini söylemiştir.

    zevk ve eğlence gibi hoş deneyimlerimizi unuttuğumuz için sürekli zevk peşinde koştuğumuzu söylemiş,eğer deneyimlerimizi hatırlarsak, onlardan yararlanırsak tekrar tekrar aynı şeyleri yaşama, yaşamak için uğraşma ihtiyacımızın kalmayacağını söylemiştir. aynı zamanda kendisi de tavsiyesine uymuş, ölüm döşeğinde çektiği büyük acılara rağmen öğrenciler ve arkadaşlarıyla yaptığı hoş sohbetleri hatırlayarak acıları hafifletmeyi başarmıştır.

    epiküros'a göre insan acısının temeldeki nedeni ''her zaman ve her yerde var olan ölüm korkusu''dur. kaçınılmaz sonumuz olan ölümün, insanın bu dünyada zevk almasını engellediğini ve zevklerine müdahale ettiğini söylemekteydi. hiçbir etkinliğimiz edebi hayat özlemimizi dindirmeye, onu doyurmaya yaramıyordu ve aşırı olan şeylerin - dindarlık, zenginlik, güç - ebediliğin sahte bir modeli olduğunu belirtmişti.

    ölüm anksiyetesini(korku, kaygı) hafifletmek için kendisinin uyguladığı ve öğrencilerine uygulattığı pek çok sav bulunmaktadır. savların arasındaki en temel üç sav ; ruhun ölümlülüğü, ölümün nihai hiçliği ve simetri savı.

    ruhun ölümlülüğü : epiküros ruhun ölümlü olduğunu ve bedenle birlikte yok olduğunu söyler. ona göre canlıların ruhu atomların arasında bulunan küçük parçacıklardır. eğer biz ölümlüysek ve ruhta yaşamaya devam etmiyorsa ölümden sonraki hayattan korkmamıza gerek olmadığını söyler. çünkü ölüm sonucunda bilinç de ortadan kalkacak ve yitirilen hayat veya pişmanlıklar için insan üzülemeyecektir.

    dipnot : epiküros tanrıları inkar etmiyordu ama onların insan hayatından habersiz olduklarını ve yalnızca ulaşmaya çalışmamız gereken huzur ve mutluluk için model olduklarını iddia ediyordu.

    ölümün nihai hiçliği : ölüm sonucunda ruhun da beden ile birlikte dağıldığını söyler ve dağılan şeyin algılanamayacağını ve algılanamadığı için ''hiç'' olduğunu belirtir. bu konu hakkında en meşhur sözüde '' benim olduğum yerde ölüm yok ; ölümün olduğu yerde ben yokum.''dur. kısacası ölü durumunda iken öldüğümüzü bilemeyeceğimiz için korkmamıza gerek yoktur.

    simetri savı : epiküros hiç dikkat etmediğimiz bir noktaya değinmiş ; ölümden sonra var olmama durumumuzun doğumdan önceki durumumuzla aynı olduğunu savunmuştur. insanın doğumdan önceki yaşadığı karanlık için hiç korkmadığını, düşünmediğini hatırlatarak ölümden sonraki için de aynı şekilde endişelenmemesini veya endişesini azaltmayı amaçlamıştır.
  2. tanrı kötülüğün önünü almaya gücü yetiyor ama yapmamayı tercih ediyorsa neden illa ki kötü niyetli olmak zorundadır?
  3. iö 341 yılında ege'deki sisam adasında doğmuş, hayatının çoğunu, neredeyse bir idol haline geldiği atina'da geçirmiştir. bir grup öğrenciyi çevresine toplar ve onlarla komün hayatı yaşar. gruba kadınlar ve köleler de dahildir. bu eski atina'da oldukça nadir görülen bir durum olduğundan, ona neredeyse tapan takipçileri dışında pek seveni yoktur.*

    müritlerine bahçeli bir evde eğitim verdiğinden, okulu 'bahçe' olarak bilinir. öncekilerden farklı olarak; felsefenin pratik olması, insan hayatına direkt dokunması gerektiğini düşünmüştür. ona göre felsefe dokunduğu insanın hayatını değiştirmeliydi. bahçe'de ona katılanlara felsefeyi sadece öğrenmekle kalmayıp hayatlarının bir parçası yapmalarını öğütlemiştir.

    epikuros'a göre hayatın anahtarı, hepimizin aradığı şeyin haz olduğunu fark etmektir. daha da önemlisi, mümkün olduğunca acıdan kaçınmamızdır. bizi harekete geçiren budur. yaşamınızdan acıyı çıkarmak ve mutluluğu artırmak yaşamı daha iyiye götürecektir. o zaman yaşamanın en iyi yolu şuydu: sade bir yaşam tarzı benimsemek, etrafınızdakilere nazik olmak ve dostlarınızın çevrenizde olması. bu şekilde arzularınızın çoğunu tatmin edebilirdiniz. elde edemeyeceğiniz bir şeyi de isteyip durmazdınız. bir konak alacak paranız yoksa, konak sahibi olmak için umutsuz bir dürtü duymanın da yararı yoktur. bütün hayatınızı, muhtemelen ulaşamayacağınız bir şeyi elde etmeye çalışarak harcamayın. sade bir şekilde yaşamak çok daha iyidir. arzularınız basitse, onları tatmin etmek kolaylaşır ve ilgilendiğiniz şeylerden keyif almak için zamanınız ve enerjiniz olur. bu epikuros'un mutluluk tarifidir, çok da mantıklıdır.*


    epikuros'un mezar taşında şunlar yazar:

    ''ben varsam, ölüm yok; ölüm varsa, ben yokum.''

    (*) = alıntılar nigel warburton'a aittir.
  4. non fui, fui, non sum, non curo.